Hoàn thiện khung ngoại hối, mở rộng cánh cửa đầu tư toàn cầu cho doanh nghiệp Việt.Ngân hàng Nhà nước đang tiến hành lấy ý kiến cho dự thảo Thông tư mới thay thế Thông tư số 12/2016/TT-NHNN ban hành ngày 29/6/2016, với mục tiêu hoàn thiện cơ chế quản lý ngoại hối đối với hoạt động đầu tư ra nước ngoài. Động thái này được xem là bước chuẩn bị quan trọng nhằm đồng bộ với Luật Đầu tư 2025 - văn bản chính thức có hiệu lực từ ngày 01/3/2026, trong bối cảnh dòng vốn ngoại tệ ngày càng vận động phức tạp và đa chiều hơn.
Một trong những điểm đáng chú ý của Luật Đầu tư 2025 là việc thay đổi cách tiếp cận trong quản lý thủ tục đầu tư ra nước ngoài. Theo quy định mới, nhà đầu tư không còn bắt buộc phải xin cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài trong một số trường hợp cụ thể, mà thay vào đó chỉ cần thực hiện thủ tục đăng ký giao dịch ngoại hối theo quy định.
Cơ chế này áp dụng với các dự án có quy mô vốn dưới ngưỡng do Chính phủ quy định, không thuộc ngành nghề đầu tư có điều kiện; các dự án liên quan đến quốc phòng, an ninh thực hiện theo thỏa thuận giữa Chính phủ Việt Nam và đối tác nước ngoài; cũng như các dự án của tập đoàn, tổng công ty nhà nước hoặc tổ chức kinh tế theo quy định riêng.
So với Luật Đầu tư 2020, thay đổi này mang tính bước ngoặt khi chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, giảm đáng kể thủ tục hành chính cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, điều đó cũng đồng nghĩa với việc vai trò của Ngân hàng Nhà nước trong quản lý ngoại hối được mở rộng hơn, đặc biệt là đối với các dự án không cần cấp giấy chứng nhận đầu tư. Theo dự thảo nghị định thay thế Nghị định số 31/2021/NĐ-CP, cơ quan này sẽ trực tiếp thực hiện thủ tục đăng ký giao dịch ngoại hối cho nhiều nhóm dự án, trong đó có các dự án có vốn đầu tư ra nước ngoài dưới 7 tỷ đồng, dự án liên quan quốc phòng - an ninh và các dự án của doanh nghiệp nhà nước.
Thực tế cho thấy, từ khi Thông tư 12/2016/TT-NHNN có hiệu lực đến nay, hoạt động chuyển tiền ra nước ngoài và đưa lợi nhuận về nước nhìn chung diễn ra thuận lợi, chưa phát sinh nhiều vướng mắc lớn. Tuy nhiên, bối cảnh kinh tế đã thay đổi đáng kể khi các hình thức đầu tư ngày càng đa dạng, phạm vi địa lý mở rộng và dòng vốn ngoại tệ biến động khó lường hơn. Điều này đặt ra yêu cầu phải cập nhật khung pháp lý để phù hợp với thực tiễn mới, đặc biệt là trong việc hướng dẫn cụ thể hồ sơ, quy trình và thủ tục đăng ký giao dịch ngoại hối.
Dự thảo Thông tư mới gồm 9 chương với 37 điều, tập trung vào việc cải cách thủ tục hành chính và tăng tính linh hoạt trong quản lý. Một trong những điểm nổi bật là cho phép nhà đầu tư thực hiện trực tiếp thủ tục đăng ký giao dịch ngoại hối với Ngân hàng Nhà nước trong các trường hợp đủ điều kiện, thay vì phải trải qua quy trình xin cấp giấy chứng nhận đầu tư như trước đây. Đây được đánh giá là bước đi giúp tiết giảm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp khi triển khai dự án ở nước ngoài.
Không chỉ dừng lại ở cải cách thủ tục, dự thảo còn mở rộng quyền chủ động của nhà đầu tư trong việc sử dụng tài khoản vốn. Nếu như trước đây mỗi dự án chỉ được mở một tài khoản ngoại tệ tại một tổ chức tín dụng, thì quy định mới cho phép mở nhiều tài khoản tương ứng với các loại ngoại tệ khác nhau tại cùng một ngân hàng được phép. Đồng thời, trong trường hợp quốc gia tiếp nhận đầu tư có ký kết thỏa thuận thanh toán với Việt Nam, nhà đầu tư còn có thể sử dụng tài khoản bằng đồng Việt Nam để chuyển vốn ra nước ngoài.
Đáng chú ý, dự thảo cũng cập nhật các phương thức thanh toán hiện đại, phù hợp với xu hướng đầu tư toàn cầu. Nhà đầu tư được phép sử dụng cổ phần, phần vốn góp hoặc lợi nhuận từ các hoạt động kinh doanh ở nước ngoài để hoán đổi, thanh toán khi tham gia các dự án khác. Ngoài ra, cơ chế sử dụng lợi nhuận để tái đầu tư hoặc xử lý nghĩa vụ tài chính tại nước ngoài cũng được quy định rõ ràng hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho dòng vốn vận hành linh hoạt.
Song song với việc nới lỏng thủ tục đầu vào, dự thảo tăng cường các biện pháp giám sát và minh bạch hóa hoạt động đầu tư. Trách nhiệm của cả nhà đầu tư và tổ chức tín dụng được nâng cao nhằm đảm bảo kiểm soát hiệu quả dòng vốn, hạn chế rủi ro và đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật.
Từ góc độ quản lý đầu tư, Bộ Tài chính cũng đang tích cực hoàn thiện hệ thống pháp lý liên quan. Một nghị định mới về đầu tư ra nước ngoài đang được xây dựng, kỳ vọng tạo thêm động lực cải cách và mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế. Việc đồng bộ hóa các quy định giữa Luật Đầu tư 2025 và các văn bản hướng dẫn, trong đó có quản lý ngoại hối, được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển đáng kể cho hoạt động đầu tư ra nước ngoài.
Theo thống kê, đến cuối năm 2025, Việt Nam đã có 1.991 dự án đầu tư ra nước ngoài còn hiệu lực, với tổng vốn đăng ký vượt 23,7 tỷ USD, trải rộng tại 85 quốc gia và vùng lãnh thổ. Những con số này cho thấy tiềm năng lớn của dòng vốn đầu tư ra nước ngoài, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về một khung pháp lý minh bạch, linh hoạt và phù hợp với xu thế phát triển mới.
